Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα κραβαρα. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

ΣΧΟΛΗ ΛΟΜΠΟΤΙΝΑΣ: Το πνευματικό φυτώριο των Κραβάρων που ανέδειξαν οι Καναβαίοι



Για την Μεγάλη Λομποτινά και την εκεί μεγάλη οικογένεια των Καναβαίων που έπαιξε σημαντικό ρόλο κατά την διάρκεια της επανάστασης, αλλά και στα μεταγενέστερα χρόνια έχουμε αναφερθεί αρκετές φορές στο παρελθόν. Η περιοχή αυτή δεν θα είχε ακμάσει ποτέ χωρίς την παρουσία κάποιων οικογενειών, ανάμεσά τους και οι Καναβαίοι φυσικά. Πιο κάτω είναι ένα μικρο αφιέρωμα στην Σχολή της Λομποτινάς που δημιούργησαν και συντηρούσαν οι Καναβαίοι και από εκεί περάσαν πλήθος νέων για να αποκτήσουν υψηλής ποιότητας παιδεία για τα δεδομένα της εποχής, ανάμεσά τους και ο Κοσμάς ο Αιτωλός.

Ελάχιστες και αποσπασματικές είναι οι πληροφορίες για την περίοδο της Τουρκοκρατίας στην Επαρχία μας, τόσο στο βόρειο τμήμα της, τα Κράβαρα, όσο και στο νότιο, το Βενέτικο. Είναι όμως ευχάριστο ότι η συνεχιζόμενη αρχειακή έρευνα ανακαλύπτει στοιχεία που ρίχνουν αμυδρό φως στο σκοτάδι που επικρατεί. Έτσι τα τελευταία χρόνια έχει δημοσιευθεί ένα απόσπασμα τουρκικού κατάστιχου του δεύτερου μισού του ιστ' αι. (1575) που αφορά τα τιμάρια και τους Τούρκους τιμαριώτες των Κραβάρων.

Από το κατάστιχο αυτό βεβαιωνόμαστε ότι εκείνη την εποχή υπήρχαν τα παρακάτω χωριά: Αμόρανη (Καταφύγιο), Ανδρίβιστα (Κεντρική) Κάτω Λομποτινά (Κάτω Χώρα), Αράχοβα, Μερτάτοβα (Αρτοτίβα; -Αχλαδόκαστρο), Πεντινάνι (Πόδος;), Πιρτούκος (Πέρκος;), Βετολίστα (Τερψιθέα), Πετρίτσα(;), Βιλοχάνι(;), Βίλκα (Δέλγα;-Γαύρος), Περίστα, Σίμου, Πλάτανος, Απάνω Αβόρανη (Λιβαδάκι). Από ένα άλλο Τουρκοβενέτικο έγγραφο μαθαίνουμε ότι στα 1481 υπήρχαν: Κάστρο Βρομιάριν (Βρόμιαρη-Καστράκι), Ζιλιτζά (Ζηλίστα-Κυδωνιά), Αχιλλία(;). Τα παραπάνω έγγραφα είναι από τις αρχαιότερες γνωστές ιστορικές μαρτυρίες της εποχής της Τουρκοκρατίας που αφορούν την επαρχία μας.

Βέβαια οι μαρτυρίες αυτές δεν αποκλείουν την ύπαρξη και άλλων χωριών στη Ναυπακτία.

Επίσης διασώζονται παραδόσεις ότι ο τοπικός πληθυσμός ιδιαίτερα των Κραβάρων, για το δυσπρόσιτο του εδάφους του, ενισχύθηκε από κυνηγημένους από την Τουρκική εξουσία. Ενισχυτικές ενδείξεις των παραδόσεων αυτών είναι η ύπαρξη επωνύμων που θυμίζουν αρχοντικές βυζαντινές οικογένειες, όπως Καναβός (Λομποτινά), Ταρωνάς (Δορβιτσά), Χρυσοβέργης (Λομποτινά), Κομνηνός, Ρωμανός, Παλαιολόγης (Κοζίτσα) κ.ά. Επίσης κατά την τοπική παράδοση η Αραχοβίτικη οικογένεια των Σισμαναίων, προέρχεται από την βασιλική οικογένεια των Σισμανιδών της Βουλγαρίας.

Κοντά λοιπόν στο αρχοντολόϊ φυσικό ήταν να ιδρυθούν κάποια σχολεία, κοινά (στοιχειώδη) ή ανώτερα (ελληνικά). Ίσως και στα Μοναστήρια, ιδιαίτερα στην Καβαδιώτισσα και την Αμπελακιώτισσα, να υπήρχαν κάποιοι γραμματιζούμενοι καλόγεροι ή κάποιοι εφημέριοι στα χωριά που να μάθαιναν τα Ναυπακτόπουλα κολλυβογράμματα. Δυστυχώς, δεν υπάρχουν ιστορικές αποδείξεις για οργανωμένα σχολεία. Από κάποια έγγραφα έχουμε κάποιες ενδείξεις. Σε δανειστικό έγγραφο του 1757, υπογράφει στον Πλάτανο: Διδάσκαλος Θηακός έγραψα και μαρτυρώ. Σε έγγραφο του 1795 υπογράφει κάποιος Γιωργάκης Δασκαλόπλος (γιός δασκάλου) μάλλον από τα χωριά της Πυλήνης. Ακόμα ένας Παναγιώτης Δασκάλου από Κοζίτσα υπογράφει σε ομολογία (21.2.1821). Δημήτριος Κραβαρίτης γραμματοδιδάσκαλος δίδασκε στα τελευταία χρόνια της Τουρκοκρατίας στο Γαλαξίδι.

Για τη Σχολή της Λομποτινάς που φαίνεται ότι ήταν δημιούργημα των Προεστώτων των Κραβάρων Καναβαίων, έχουμε κάποιες ιστορικές μαρτυρίες. Ο Σάπφειρος Χριστοδουλίδης, μαθητής και πρώτος βιογράφος του Πατροκοσμά του Αιτωλού, γράφει για το δάσκαλό του: “...όταν ήτον χρόνων 20, ίσως και επέκεινα, άρχισε να διδάσκη τα Γραμματικά υποκάτω εις τον Ιεροδιάκονον Ανανίαν τον καλούμενον Δερβισάνον. Επειδή κατά τους χρόνους εκείνους άρχισε με φήμην μεγάλην το Σχολείον του Βατοπεδίου εις το Άγιον Όρος, μετέβη εις εκείνο με άλλους εδικούς του συμμαθητάς, ουκ ολίγους....”. Κατά την άποψη που επικρατεί ο Πατροκοσμάς γεννήθηκε στα 1714. Άρα γύρω στα 1734 πήγε κοντά στον Ανανία Δερβισάνο, που από άλλη πηγή γνωρίζουμε ότι διεύθυνε τη Σχολή της Λομποτινάς. Τώρα πότε ιδρύθηκε η Σχολή στη Λομποτινά δεν μπορούμε να ξέρουμε. Εκεί πάντως ο Πατροκοσμάς στην αρχή παρακολούθησε μαθήματα και αργότερα με τη σύμφωνη γνώμη του δασκάλου του Ανανία, ο οποίος παρατήρησε το θερμουργό του ζήλο, διορίστηκε ως δάσκαλος σ’ αυτή. “ Είχε δε πόθο πολύν, ο μακάριος εις την καρδίαν του εξ αρχής, έτι κοσμικός όντας ήθελε να ωφελήση και τους αδελφούς του χριστιανούς από εκείνα που εγνώριζε”, γράφει ο Χριστοδουλίδης. Πόσα χρόνια δίδαξε ο Πατροκοσμάς στη Λομποτινά δεν ξέρουμε. Η Αθωνιάδα Ακαδημία ιδρύθηκε στα 1749 και φαίνεται από τους πρώτους μαθητές της ήταν ο Κοσμάς.

Πάντως παραδίδεται ότι ενδιαμέσως ο Πατροκοσμάς πήγε στο Ελληνομουσείο των Βραγγιανών, όπου συνέχισε “ανώτερες” σπουδές κοντά στον Σχολάρχη αδερφό του Χρύσανθο. Υπολογίζεται ότι ο Πατροκοσμάς έμεινε στη Λομποτινά ως μαθητής και δάσκαλος 4-6 χρόνια, ίσως μέχρι το 1738.

Ο Θανάσης Νικολ. Σκαρλάτος ή Λιδωρίκης (γεν. 1788) μας δίνει στα απομνημονεύματά του τη δεύτερη ιστορική μαρτυρία για τη Σχολή της Λομποτινάς. Γράφει: “.....Η επαρχία Δωρίδος κατά την εποχήν εκείνην ήτο πολύ υποδεεστέρα, ως η των Σαλώνων κατά τα φώτα, ησχολούντο οι κάτοικοι εις τα ποίμνια και την γεωργίαν. Επειδή δε οι γονείς μου με είχον προορίσει δια το ιερατικόν σχήμα και εις την επαρχίαν μας δεν υπήρχεν Σχολείον μ’ έστειλαν εις Κράβαρα, όπου και Σχολεία υπήρχον και οι κάτοικοι περιουσίας ανεπτυγμένας είχον. Εις Λομποτινάν υπό την προστασίαν των προεστώτων Καναβαίων υπήρχον δύο σχολεία Ελληνικόν και Αλληλοδιδακτικόν, εις τα οποία εδίδασκον δύο διδάσκαλοι εκ Μεσολογγίου. Ελθών εν τη πόλει ταύτη εμαθήτευσα μέχρι τινός. Επειδή δε οι Καναβαίοι καταδιωκόμενοι υπό του Αλή έφυγον, μετ’ αυτών και οι διδάσκαλοι και τα σχολεία διελύθησαν, ένεκα τούτου οι γονείς μου με παρέλαβον και εμελέτουν ίνα μ’ αποστείλωσιν εις άλλο σχολείον....”. Ο διωγμός των Καναβαίων και η δολοφονία του Αρχιπροεστού Νικολάκη-Αναγνώστη Καναβού πιθανολογείται ότι έγιναν στα τέλη του 1800 ή στο πρώτο εξάμηνο του 1801. Άγνωστο αν η Σχολή ξανάνοιξε. Στα 1831 επί Καποδίστρια γίνεται κίνηση, για να ιδρυθούν δύο αλληλοδιδακτικά σχολεία στα Κράβαρα (Πλάτανος-Κλεπά).

Δεν γίνεται λόγος για τη Λομποτινά, μολονότι ήταν έδρα του Διοικητή. Ίσως λόγω των καταστροφών και των διωγμών που είχε πάθει η Πολίχνη να μην είχε τη δυνατότητα να στηρίξη σχολείο.

Από τη Λομποτινά καταγόταν ο Ιωάννης Χρυσοβέργης, φημισμένος ελληνοδιδάσκαλος. Από έγγραφο 28.12.1829 πληροφορούμαστε: “Ο Αυγουστίνος Καποδίστριας εσύστησεν εις το φρούριον της Ναυπάκτου ελληνικόν διδάσκαλον τον κύριον Ιωάννην Χρυσοβέργην, άνδρα ικανόν τοιούτου επαγγέλματος και χρηστοήθη...”. Το σχολείο λειτούργησε μόνο 15 ημέρες, γιατί ο Χρυσοβέργης απέθανε. (Λειτούργησε όπως βλέπομε σε σχετικό λογαριασμό εξόδων της σχολής στις 3.10.1829). Σε νεκρολογία για το γιό του Νικόλαο (χρονολ. θανάτου 28 Δεκ. 1850). “...Ήτο δε ο μακαρίτης υιός του κατά την καθ’ ημάς σοφίαν μεγάλου Διδασκάλου Ιωάννου Χρυσοβέργη υφ’ ω ανατραφείς και παιδευθείς την αληθινήν παιδείαν εδείχθη άξιος του σοφού πατρός του”. Παιδιά του Ιωάννη Χρυσοβέργη, που μυήθηκε στη Φιλική Εταιρεία στα 1817, ήταν οι :Αντώνης, Αναστάσης και Θανάσης που σκοτώθηκαν στα πεδία των μαχών κατά την επανάσταση, ο Βασίλης ο γραμματικός του Δήμου Σκαλτσά και του Καραϊσκάκη και μεταπελευθερωτικά Δικαστής, ο Παντολέων Β` Γραμματέας του Πολεμικού Κριτηρίου επί Καποδίστρια, και ο Νικόλαος στρατιωτικός και Δήμαρχος Λαμίας.

Να δίδαξε άραγε ο σοφός διδάσκαλος Ιωάννης Χρυσοβέργης στη Σχολή της πατρίδας του Λομποτινάς; Προς το παρόν δεν έχουμε στοιχεία για να απαντήσουμε χωρίς επιφυλάξεις στο ερώτημα.

Παρά τα λιγοστά στοιχεία μπορούμε να συμπεράνουμε ότι η Σχολή Λομποτινάς έπαιξε σπουδαίο και δημιουργικό ρόλο κατά τους σκοτεινούς χρόνους της Τουρκοκρατίας. Ήταν ένα φως μέσα στο πυκνό σκοτάδι. Τα ορεινά Κράβαρα, τα τόσο στους νεότερους χρόνους συκοφαντημένα, πέρα από την αναμφισβήτητη πολεμική τους προσφορά, είχαν σημαντική παρουσία στο πνευματικό προσκλητήριο των σκλάβων Ελλήνων για την διατήρηση του Γένους.

Η Σχολή Λομποτινάς ήταν πνευματική απάντηση των Κραβάρων στα σκοτάδια της Τουρκοκρατίας. Ήταν η ζωντανή απόδειξη του πόθου των Κραβαριτών για γνώση και μάθηση και ταυτόχρονα μια πρωθύστερη αποστομωτική απάντηση στους κατοπινούς τιμητές τους...

Καναβός Γιώργος- Λογοθέτης από την Λομποτίνα [1827]



Γεννήθηκε στη Λομποτίνα Ναυπακτίας και έλαβε μέρος στον Αγώνα ως στρατιωτικός και πολιτικός, και για αυτό είχε το προσωνύμιο Λογοθέτης.

Στην αρχή του αγώνα επικεφαλής 2.00 Ναυπακτίων πολιόρκησε τα φρούρια της Ναυπάκτου και του Αντιρρίου. Το 1823 έλαβε μέρος στην Εθνοσυνέλευση του Άστρους ως αντιπρόσωπος της επαρχίας Κραβάρων.

Όταν πολιορκούνταν το Μεσολόγγι συγκρότησε σώμα στη Δερβέκιστα και το έταξε στη διοίκηση του Καραϊσκάκη. Επίσης στρατολόγησε και άλλους άνδρες και τους έστειλε στο Μεσολόγγι. Όταν έγινε η Έξοδο βρισκόταν στο Ναύπλιο για να ζητήσει βοήθεια από τη Διοίκηση για την πόλη.

Μετά την είδηση της πτώσης της πόλης του Μεσολογγίου και της σφαγής της φρουράς και των κατοίκων της η Διοίκηση του ανέθεσε να οργανώσει εκστρατεία στη Ρούμελη.
Όμως ενώ βρισκόταν στην Αίγινα και ασχολούνταν ε την οργάνωση αρρώστησε. Μεταφέρθηκε στο Μέγα Σπήλαιο όπου άφησε την τελευταία του πνοή το 1827. Διέθεσε πολλά χρήματα για τον Αγώνα και η Επιτροπή τον κατέταξε στη Β’ τάξη των Αξιωματικών.

Kanaveoi and Ano-Chora [Nafpaktia - Greece]





Ano Chora is linked to the great Byzantine family Kanaveoi from which an emperor came. After the Franks conquest in 1204 and later the Ottomans the invasion in 1453 Constantinople many seigniorial families of the city escaped to safer places. The establishment of Kanaveoi in Kravara is unclear as there is no solid evidence. We meet written proof of Kanaveoi in Kravara in 1739. One thing is certain that they were leaders not only in Ano Chora but in all the villages of Kravara.
Kanaveoi also founded the great Academy of Ano Chora. But Kanaveoi were banished between 1800 and 1801 by Ali Pasa and were forced to seek refuge in Egio thus the Academy closed. We should mention that Father Kosmas of Aetolia had attended the academy during 1734 and taught in the school until 1738. The last of Kanaveoi family was Ioannis Nikolaou Kanavos (1866-1953) who was elected as Member of the Parliament but also as Senator and Minister for many times.

Undoubtedly the natural environment of the village is its greatest enticement. The forests are a natural mosaic made of many different types of trees such as: chestnut, fir, cedar oak and other. Amongst the fir, chestnut, cedar trees and fern there are many springs.



During these past years Ano Chora is taking full advantage of its natural beauty and social infrastructure like the Health Centre in order to create attractive tourist infrastructure that will make the village a tourist destination.
The old stonemason houses but also the new ones have blended in the natural environment; the traditional cafés and the cobblestone streets; the traditionally built hotels and guesthouses under the big plane trees, make up an idyllic atmosphere and grab the attention of the observer. The church of Agia Paraskevi (1918) is also magnificent with its two imposing cruciform bell towers built with carved black stones. The icons of Agia Paraskevi and Panagia SKopiotissa also stand out.

Moreover, there is much to see from the Lakoula Hill to the hill of Aye Giorgi. Even the small bus (Karnavalos) served as public transportation until 1983. Now it is on display by Agia Paraskevi church. During mid-October the chestnut and tsipouro festival is organised where tsipouro is distilled; roasted chestnuts, traditional pies, stew and deserts served (baklava, ravani, kourabie, cherry, chestnut, walnut, quince).

>>> Αno Xora - Google maps.

Ιωάννης Κανναβός, υπουργός: Από την Άνω Χώρα στην Περιθιώτισσα


Όπως αναφέραμε ο Ιωάννης Κανναβός, βουλευτής και Υπουργός δεν άφησε απογόνους καθ' όσον η καλή του γυναίκα είχε πολλές αποβολές και στην εποχή εκείνη η ιατρική δεν μπορούσε να βοηθήσει.
Πούλησε και το τριόφορο αρχοντικό των Κανναβαίων και κάπου εδώ τελείωσε η ιστορία μας στην Άνω Χώρα Ναυπακτίας μετά από τόσες περιπέτειες και κυνηγητά από εχθρούς και ζηλότυπους <<φίλους>>.

Όμως ο Θανασάκης όπως αναφέραμε, φοβούμενος την σύλληψη από τον Αλή Πασά των Ιωαννίνων και όχι μόνον, αλλά και από τα μπαξίσια που υπόσχονταν οι αρβανίτες για την παράδοσή του στο Τουρκαλβανό ταγματάρχη Αχμέτ Πρέβιστα και στον αντικαταστάστη του Αβδούλ καθώς και του Σωτηρόπουλου, κατέφυγε σε κρυψώνα, σε ηλικία περίπου είκοσι χρονών.
Τη μοναδική αυτή κρυψώνα στη θέση <<Περιθιώτισσα>> την γνώριζαν οι Κραβαρίτες ζωοκλέπτες που γύριζαν όλες τις τρύπες και προτίμησαν εκεί να κρύψουν τον προστατευόμενό τους Θ α ν α σ ά κ η, τον καταδιωκόμενο περί το φθινόπωρο του 1820.

Και δεν έπεσαν έξω οι καλοί εκείνοι Κραβαρίτες, φίλοι των Κανναβαίων γιατί δεν υπήρχε πιό ιδανική και ασφαλή κρυψώνα σε απρόσιτη θέση, μέσα σε παρθένα και πανύψηλα δάση δρυός και πουρναριών και αριών.
Μέ άγρια και κατάφυτη οργιώδη βλάστηση στην οποία δεν μπορούσε κανείς να υποψιασθεί για ύπαρξη ζωής.
Εκεί λοιπόν είχαν τις ταράτσες τους και τα μανδρυά τους έξη τσοπάνηδες και ζούσαν ήσυχα μακρυά από χωριό και κόσμο, ελεύθεροι και απηλλαγμένοι από κάθε ανεπιθύμητη επίσκεψη. Ζούσαν με ότι παρήγαγαν, τα λίγα γιδοπρόβατά τους, το γάλα τους, το τυράκι τους, το μαλί για τα ρουχαλάκια τους τα μάλλινα, του αργαλειού, με τις χονδρές κάπες τους που τις είχαν για παλτό και πάπλωμα. Είχαν και τα κηπάκια τους με τα γόνιμα χωραφάκια τους.
Τα ονόματα αυτών των βοσκών δεν τα θυμόμαστε καλά, που να τα σημειώσει κανείς τότε που τα μαθαίναμε από τους παππούδες, γράφει ο κ. Κώστας ο Δασονόμος, αλλά συγκράτησε τα ονόματα του Στάθη, του Γεωργούλα, του Καραγκούνη και του Χουλιάρα που αργότερα έγιναν επώνυμα ως Σταθόπουλοι, Γεωργόπουλοι, Τριανταφύλλου (του Καραγκούνη) και Γεωργίου.
Δεν γνωρίζουμε αν οι άλλοι Κανναβαίοι της Άνω Χώρας ήξεραν τίποτα για την κρυψώνα του Θανασάκη, δεν έχουμε καμμιά πληροφορία.
Το σίγουρο είναι ότι ήξεραν το μυστικό μόνο 2-3 Κραβαρίτες κτηνοτρόφοι και ο πατέρας της Μαρίας συζύγου του Θανάση Γερο-Στεργίου, από τη Κάτω Χώρα Ναυπακτίας.
Μαθεύτηκε το μυστικό μόνο μετά το 1830 που απελευθερώθηκε η Ρούμελη, όταν οι συγγενείς του Στεργίου πήγαιναν συχνά σε επίσκεψη στη Περιθιώτισσα.

Στο μεταξύ ο Θανασάκης προσαρμόσθηκε στη νέα του ζωή σε μιά μεγάλη ταράτσα που αποτελείτο από τρία διαμερίσματα, ένα για τα ζώα, ένα για την αποθήκη και ένα για υπνοδωμάτιο και τραπεζαρία. Μαζί με τη Μαρία, τη γυναίκα του δούλεψαν σκληρά και ξεχέρσωσαν εκτάσεις για κήπους, αμπέλια, στανοτόπια και δημιούργησαν πολλά περισσότερα από συγχωριανούς τους, που σιγά σιγά κατέφθαναν και από άλλα χωριά.
Η Περιθιώτισσα το 1951 είχε 397 κατοίκους, το 1907 είχε 248, αλλά από το 1961 που υπήρχαν 141 ψυχές, τώρα φθάσαμε στις 51.
Το πρώτο τους παιδί το ονόμασαν Δημήτριο προς τιμή και μνήμη του Αγίου Δημητρίου, τον οποίον όλοι οι Κανναβαίοι της Λομποτινάς (Άνω Χώρας) θεωρούσαν προστάτη τους και στον οποίο αφιέρωσαν το Μοναστήρι που κτίσθηκε από τον Αντώνη Κανναβό.
Αλλά και η κεντρική εκκλησία της Περιθιώτισσας είναι αφιερωμένη στον Αγιο Δημήτριο.
Συνολικά απέκτησαν επτά αγόρια και ένα κορίτσι, την Ελένη στη μνήμη της μητέρας του Θανάση που κατακομματιάσθηκε από τα γιαταγάνια των τουρκαλβανών, όπως αναφέραμε στο άνανδρο εκείνο ξεκλήρισμα.
Το άτυχο αρχοντόπουλο πέθανε ένα χρόνο μετά τη Μαρία του, το 1867.

Οι λοιποί απόγονοι Κανναβαίοι ευρίσκονται καταγεγραμμένοι στη χειρόγραφη κατάσταση του πονήματος του κ. Κώστα του Δασονόμου και κάποιος ελπίζω θα συνεχίσει το έργο του για τη μελλοντική μας γενεά.

Αντίποινα για ξεκλήρισμα των Καναβαίων;


ΑΥΤΟΣΥΓΚΡΑΤΗΣΗ ΓΙΑ ΤΑ ΑΝΤΙΠΟΙΝΑ ΑΠΟ ΗΓΟΥΜ. ΔΑΜΙΑΝΟ.

Η κουμπουριά που άστραψε εναντίον του Κωνσταντίνου ο Δερβέναγας μέσα στη νύκτα, ακούσθηκε σε μεγάλη απόσταση και σύμφωνα με το ύπουλο σχέδιο, αμέσως κυκλώθηκαν και συνελήφθηκαν όλοι οι τσοπάνηδες των Κανναβαίων. Κατασχέθηκε όλη η περιουσία τους στο Σέλλο στο Κελί και όπου αλλού είχαν και δόθηκε εντολή να πάνε τα 3.000 περίπου γιδοπρόβατα με τα 80 περίπου βόδια και αλογομούλαρα, και 2.000 γιδοπρόβατα των κολίγων-τσοπάνηδων, μαζί με το δεμένο Θοδωράκη, στα Γιάννενα, στον Αλή πασά.

Εδώ να αναφέρουμε το παράπονο του Γεωργίου Κανναβού για την αδράνεια του καπετάν Σαφάκα που βρισκόταν στις ράχες της Λομποτινάς με το ασκέρι του και δεν επιτέθηκαν στους αρβανιτάδες για να γλυτώσουν και το Θεοδωράκη και τα γιδοπρόβατα που συνόδευαν, όπως γράφει σε επιστολή του.

Ο Διοικητής του τάγματος των Τουρκαλβανών στα Κράβαρα, ο άτιμος Αχμέτ Πρέβιστας, στο γραφείο του που καταστρώθηκε το αισχρό σχέδιο, κάλεσε για δήθεν σύσκεψη τους άλλους Κανναβαίους Αντώνη, Γιώργο και Αναγνώστη. Τους κλείδωσε και εκείνοι επειδή δεν γνώριζαν την πραγματική αιτία, νόμισαν ότι προδόθηκαν επειδή ήταν μέλη στη Φιλική Εταιρεία. Αλλά το σχέδιο ήταν άλλο. Να συλληφθούν και να απομονωθούν προς αποφυγή ταραχών και αντιδράσεων όταν θα μάθαιναν όλοι τη άδικη και άνανδρη δολοφονία του Κωνσταντίνου και τα λοιπά συμβάντα.

Το πρωϊ ακούσθηκαν οι πένθιμες καμπάνες και γρήγορα όλοι ενημερώθηκαν για τα γεγονότα. Ο Αναγνώστης ήταν ασυγκράτητος, έβριζε και απειλούσε μέχρι και τον Αχμέτ, ο οποίος τον διαβεβαίωνε ότι ήταν εντολή του Αλή πασά και ο ίδιος δεν ήξερε τίποτα, ενώ ο Γιώργος και ο Αντώνης προσπάθησαν να τον καθυσηχάσουν φοβούμενοι μήπως είχαν τη τύχη του Κωνσταντίνου. Στο μεταξύ όλοι οι φίλοι και αδελφοποιτοί των Κανναβαίων κινητοποιήθηκαν για να αντιδράσουν.

Τότε κατέφθασε ο αρχιφιλικός ηγούμενος Δαμιανός και τους συνέστησε αυτοσυγκράτηση γιατί δεν συνέφερε τώρα να αντιδράσουν, ενώ τους διαβεβαίωσε ότι σε 2-3 μήνες θα άρχιζε η γενική επανάσταση.
Η κηδεία έγινε στην Ανω Χώρα με πολλά μοιρολόγια που διασώθηκαν στην ιστορία και τα δημοσιεύουμε. Παρευρέθηκαν μάλιστα πολύς κόσμος από όλα τα χωριά της ορεινής Ναυπακτίας, εκτός από τον Θανασάκη που βέβαια κατεζητείτο από τον Αλή πασά, και το αντηλήφθηκε ώστε να εξαφανισθεί.
Αποχώρησαν όλοι με πίκρα και αναμένοντας το ξέσπασμα της επανάστασης.
Το δρομολόγιο που ακολούθησαν οι αρβανίτες με τα γιδοπρόβατα και τον Θοδωράκη ήταν: "Σέλλο - Παπαδιά - Ελευθέριανη - Χώμορη - Πλάτανος - Κεφαλόβρυσο - Άρτα - Γιάννενα"

Ένας αδελφοποιτός, ο Θανάσης Σκούφος-Καραγιάννης, παραφύλαγε στη διαδρομή και προσπάθησε να σκοτώσει τον Θοδωράκη από αγάπη για να αποφύγει το οδυνηρό κρέμασμα, αλλά απέτυχε και οι αρβανίτες τόν σκότωσαν. Τότε έπεσε πάνω στο νεκρό Θανάση ο Θοδωράκης που τον υπεραγαπούσε και έκλαψε σαν μωρό παιδί, αποκαλώντας τον αδελφούλη μου Θανάση. Όμως αυτή η παλλικαριά του Σκούφου γλύτωσε από πολλούς μπελάδες τους Κανναβαίους, γιατί με το μεγάλο μοιρολόϊ, παραπλανήθηκαν και πείσθηκαν οι αρβανίτες ότι σκότωσαν τον αδελφό του που κατα σύμπτωση ήταν Θανάσης, όχι όμως ο κατά σάρκα, αλλά ο αδελφοποιτός ήρωας και έτσι σταμάτησαν να τον καταζητούν.


ΚΡΕΜΑΣΜΑ ΘΕΟΔΩΡΟΥ - ΔΙΑΣΩΣΗ ΘΑΝΑΣΑΚΗ

Έφθασαν όλοι στα Γιάννενα και παρέδωσαν την περιουσία των Κανναβαίων στον πασά. Εκείνος έδωσε τη πλούσια αμοιβή του και διέταξε να κρεμάσουν τον Θοδωράκη. Δυστυχώς τόν κρέμασαν με πολλή οδυνηρό τρόπο, οι μόνιμοι δήμιοι του πασά, οι γύφτοι.

Δεν γινόταν το κρέμασμα τότε με θηλειά στο λαιμό που επέρχεται σύντομος θάνατος, αλλά τον κρέμασαν στο πλάτανο με τσιγκέλια κάτω από την μασχάλη και έτσι αργοπέθανε με φοβερούς πόνους μέχρι τη δεύτερη μέρα. Σημειωτέον ότι ο Θοδωράκης ήταν ψηλό γεροδεμένο παλικάρι και αποκαλείτο "θεριό", επειδή κάποτε διέσωσε ένα τσοπάνη από τα κέρατα ενός μαινόμενου ταύρου και του έστριψε το κεφάλι.
Έτσι πέθαναν ηρωϊκά όλοι οι απόγονοι της οικογένειας Κανναβογιάννη, προσφορά στη προπαρασκευή της επανάστασης του 1821. Έπεσαν χωρίς να συμβιβασθούν με τον δυνάστη κατακτητή.
Το φοβερό μαντάτο του Θοδωράκη, έφεραν στην Άνω Χώρα καμμιά δεκαπενταριά τσοπάνηδες που μετέφεραν τα γιδοπρόβατα στα Γιάννενα και ήρθαν καταφοβισμένοι και σωστά ράκη.

Ο Θανασάκης λοιπόν, καταζητείτο από τους αρβανίτες του Αλή πασά σε κάθε τόπο ακόμα και σε βουνά και λαγγάδια. Όλοι έλεγαν δεν τον είδαμε, δεν ξέρουμε και μετά το συμβάν που αναφέραμε με τον αδελφοποιτό Θανάση Σκούφο-Καραγιάννη, χαλάρωσαν οι έρευνες.

Που ήταν ο Θανασάκης τη νύχτα του φονικού, που κρυβόταν; Αυτή η ερώτηση είναι αναπάντητη μέχρι σήμερα. Πάντως ούτε στη κηδεία των γονέων του πήγε, για το φόβο μήπως συλληφθεί. Ούτε και μετά το θάνατο του Αλή πασά δεν μίλησε σε κανένα. Οι λίγοι που ήξεραν πήραν το μυστικό του μέχρι το μνήμα. Μάλλον κάπου θα τον έστειλε ο πατέρας του ή σε κτηνοτρόφους ή σε τίποτε κλεφταρματωλούς. Τίποτα δεν είναι σίγουρο. Σημασία έχει πως χάρη στη διάσωσή του υπάρχει συνέχεια στο Κανναβαίϊκο σήμερα, από την πλευρά της οικογένειας Κανναβογιάννη.

Η κόρη του Κανναβογιάννη και αδελφή του Κων/νου, η Λάμπρω, που ήταν όμορφη και την ήθελε ο πασάς, αλλά δεν μπόρεσε να την αρπάξει, διασώθηκε, επειδή λόγω της βροχής παρέμεινε στην Ανω Χώρα στα σπίτια των εκεί Κανναβαίων. Παντρεύθηκε μάλιστα τόν προεστό του χωριού "Σίμου" Κώστα Ξύδη όπως μας το αναφέρει ο Καρκαβίτσας σε βιβλίο του. (Άπαντα εκδ.1973 Χρ. Γιοβάνη σελ.346).
Με το Θανασάκη και τους απογόνους του, θα ασχοληθούμε πιό κάτω, τώρα θα δούμε τη δράση των άλλων Κανναβαίων.

Αναγνώστης Κανναβός: To κυνήγι από τον Αλή πασά [1816]


ΔΕΥΤΕΡΗ ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΔΟΛΟΦΟΝΙΑΣ (1816)



Την διάσωση του Αναγνώστη, την έφερε βαρέως ο Αλή πασάς και κατέστρωνε νέο πονηρό κτύπημα. Τόν κάλεσε λοιπόν ξανά στά Γιάννενα για να τα πούνε αδελφικά, γιατί τον πόνεσε που είχε τόσο καιρό να τον δεί. Φυσικά ο Αναγνώστης, έξυπνος άνθρωπος, κατάλαβε τους δόλιους σκοπούς του και δεν πήγε στο στόμα του "λύκου".

Αφού δεν πήγαινε λοιπόν ο Αναγνώστης στα Γιάννενα, ο Αλή πασάς έστειλε δύο μέλη της σωματοφυλακής του, από αντίζηλο οικογένεια του Κανναβού, (Σ) για να σκοτώσουν όλη την οικογένειά του.
Αυτό όμως ήταν τρομερά δύσκολο και έτσι βρήκαν ένα άλλο πολύ ύπουλο τρόπο. Άνοιξαν υπόνομο (λαγούμι) κάτω από το σπίτι τους, που απείχε περίπου 200 μέτρα, μέχρι το σπίτι των Κανναβαίων και τα χώματα τα έβγαζαν στο πίσω μέρος του σπιτιού τους στό ρέμμα 'Κούκνας" που ήταν ζούγκλα από τα βάτα και τα άλλα δένδρα και έτσι δεν αντιλήφθηκε κανείς τίποτα. Κατόπιν τοποθέτησαν ένα μεγάλο βαρέλι μπαρούτι κάτω απο το σπίτι και όταν θεώρησαν ότι ήρθε η κατάλληλη ώρα, το πυροδότησαν.

Τα αποτελέσματα της ανατινάξεως όμως δεν ήταν όπως τα περίμεναν οι προδότες. Το σπίτι ανατινάχθηκε, αλλά ελάχιστα λεπτά πριν οι άνδρες Κανναβαίοι, ποιός ξέρει γιατί, βγήκαν από το σπίτι και πήγαν στην αυλή στο πάνω δυτικό μέρος ενώ οι γυναίκες ήταν στην κουζίνα που, και αυτή, ήταν στο δυτικό μέρος της οικοδομής και έτσι τα θύματα περιορίσθηκαν και είχαμε κατ΄αρχήν τέσσερα: την Πέπω, κόρη του Γεωργίου-Λογοθέτη Αναγν.Κανναβού, το Γιαννάκη Κ. Κανναβό 15 περίπου ετών και δύο υπηρέτες (τον Πατούχα και τον Κολοπάνη).

Επίσης τραυματίσθηκαν άλλα έξι άτομα, μεταξύ των οποίων η Γρηά Κοτζαμπασίνα, γυναίκα του Αναγνώστη και η νύφη της, γυναίκα του Γ.Λογ. Αναγνώστη, οι οποίες όμως υπέκυψαν μετά απο λίγες μέρες.
Η νύφη του Κοτζαμπάση, Ελένη, γυναίκα του Αναγνώστη, που θύλαζε εκείνη την ώρα, εκτινάχθηκε από τη έκρηξη μαζί με το βρέφος της, στη σκεπή του σπιτιού του Καραγεώργου που κατά καλή τύχη ήταν καλυμμένη με χιόνι και έτσι σώθηκαν. Η ανατίναξη του σπιτιού έγινε γύρω στο 1816 και αναφέρεται και στά Άπαντα του Καρκαβίτσα, παραθέτοντας στη βιβλιογραφία μας και το σχετικό δημοτικό τραγούδι.
Το σπίτι αυτό ξανακτίσθηκε στο ίδιο μέρος και σήμερα ανήκει στο Γ. Καραγεώργο.

Αναγνώστης Κανναβός: Ο κοτζαμπάσης της ορεινής Ναυπακτίας


Πρώτος Κοτζαμπάσης της ορεινής Ναυπακτίας που τότε λεγόταν Κράβαρα, διορίσθηκε το 1805 από τον Αλή πασά ο Αναγνώστης Κανναβός. Πανέξυπνος και με τεράστια περιουσία έπεσε σε φθόνο από τον αδίστακτο πασά, που δεν ήθελε κανένα να τον νοιώθει ισχυρό. Φρόντιζε να βγάζει απο τη μέση κάθε δραστήριο άνδρα που νόμιζε ότι μπορούσε να τον απειλήσει. Πάντα ύπουλα, ποτέ φανερά, διέταζε ανθρώπους του περιβάλλοντός του, να τον δολοφονήσουν, αποσπώντας και την περιουσία του. Μάλιστα πολλές φορές ζητούσε τάχα να γνωρίσει την οικογένεια κάποιου συνήθως πλούσιου και κατόπιν τους συνελάμβανε όλους, ζητώντας τεράστιο ποσό χρημάτων για την απελευθέρωσή τους.

Γύρω στα 1810, ο Αλή πασάς κάλεσε στά Γιάννενα όλους τους μεγαλοάρχοντας και Κοτζαμπάσηδες της Αιτωλοακαρνανίας σε συνέδριο, για να δούν πως θα διοικήσουν καλύτερα, αλλά ο σκοπός του ήταν να δεί με ποιούς είχε να κάνει καθώς και για να λάβει τα δώρα τους.
 Όπως λέγεται και γράφει η ιστορία, εντυπωσιάσθηκε από τον Αναγν. Κανναβό και ως φιλύποπτος που ήταν, αποφάσισε να τον εξοντώσει.
Ανέθεσε λοιπόν την δολοφονία του σε αρβανίτες σωματοφύλακές του, και τους έδωσε εντολή να τον σκοτώσουν χωρίς πιστολιές και θόρυβο, στα μουλωχτά.
Μετά τη λήξη του συνεδρίου και κατά την αναχώρησή του, ο Αναγνώστης, ανύποπτος και χαρούμενος από την εύνοια που του επέδειξε ο Αλή, δέχθηκε επίθεση με πέτρα στο κεφάλι με αποτέλεσμα να πέσει κάτω αναίσθητος και ετοιμοθάνατος. Ευχαριστημένοι οι εκτελεστές πήγαν στον Αλή, του είπαν την επιτυχία τους και πήραν την "αμοιβή" τους.

Στη βιασύνη τους όμως να φύγουν για να μη τους συλλάβουν οι επίσης αρβανίτες, συνοδοί-σωματοφύλακες του Κανναβού, δεν τον αποτελείωσαν. Σημειωτέον ότι, όπως κάθε Κοτζαμπάσης , ο Αναγνώστης είχε περίπου 60 ένοπλους αρβανίτες σωματοφύλακες, που τους διέτρεφε και τους συντηρούσε σε ειδικό κτίριο φρούριο τη λεγομένη "Κούλια" κοντά στο αρχοντικό του στην Άνω Χώρα. Κάποιοι απ' αυτούς, κατεδίωξαν ανεπιτυχώς τους δολοφόνους, χωρίς να γνωρίζουν ότι ήταν ομοεθνείς τους αφ΄ενός και ότι είχαν εντολή από τον πασά αφ΄ετέρου. Οι άλλοι τον μετέφεραν σε κοντινό χωριό όπου για καλή του τύχη έπεσε σε χέρια άριστου Ηπειρώτη γιατρού χειρουργού, με αποτέλεσμα να αποφύγει τη μόλυνση και να αντικατασταθεί το θρυψαλιασμένο κόκκαλο της κεφαλής του με "οστούν κυνός", κατά τον ιστορικό.

Μετά από καιρό ανέλαβε ξανά τα καθήκοντά του, αφού δέχθηκε τις έγγραφες ευχές για την διάσωσή του, από τον Αλή πασά!
Ο Αναγν. Κανναβός πολιτεύθηκε άψογα, δεν επέτρεπε καμμία βία και ξυλοδαρμό σε βάρος των Ελλήνων από τους κατακτητές και ήταν στήριγμα και προστάτης των Κλεφταρματωλών που τους εφοδίαζε με τρόφιμα, μπαρούτι, όπλα και ό,τι άλλο χρειαζόντουσαν. Τιμωρούσε όμως σκληρά τους προδότες και τους κακούς.

Η αρχή (;): Σταυροφορίες, Βυζάντιο, εποικισμός


Όπως αρχικά αναφέραμε το όνομα Κανναβός εμφανίζεται στην Ελληνική ιστορία γιά πρώτη φορά το 1203, όταν η Κωνσταντινούπολη επολιορκείτο από τους σταυροφόρους, οι οποίοι ως γνωστόν με την πρόφαση να ελευθερώσουν τους Αγίους Τόπους απο τους Σελτζούκους, λεηλάτησαν την Πόλη και συνέβαλαν όσο κανείς στην πτώση της. Τότε υπήρξε μεγάλη κρίσις κυβερνήσεως και στο σημείο αυτό ο Λαός, ο Κλήρος και η Αριστοκρατία, ομόφωνα έστεψαν στην Αγία Σοφία ως Αυτοκράτορα τον Νικόλαο Κανναβό, (28/1/1204) καθαιρέσαντες τους Αυτοκράτορες, πατέρα και γιό Δούκα.

Δεν παρεβρέθηκε, όμως, σκόπιμα ο πατριάρχης Ιωάννης Καματερός. Ο νεαρός Αυτοκράτορας γενναίος μαχητής, συνέτριψε τις αλλεπάλληλες επιθέσεις των Φράγκων σταυροφόρων, οχύρωσε την Αγία Σοφία, αλλά τελικά σκοτώθηκε την 5η Φεβρουαρίου από το Μούρτζουφλο, Αλέξιο Δ΄ που ανέλαβε Αυτοκράτορας μέχρι την 12η Απριλίου που οι Φράγκοι κυρίευσαν την Πόλη, με τις γνωστές συνέπειες που γνωρίζουμε από την Ιστορία.
Κοιτίς, ρίζα των Κανναβαίων λοιπόν υπήρξε η Κωνσταντινούπολη και μετά την τελική άλωση το 1453 απο τους Τούρκους, πολλοί Κανναβαίοι διεσκορπίσθηκαν σε πολλά σημεία κυρίως της παλαιάς Ελλάδος, για να αποφύγουν την δουλεία των Τούρκων.

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΛΩΣΗ - ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΝΕΑΣ ΠΑΤΡΙΔΑΣ 


Μετά την άλωση φυσικά κανένας Ρωμηός δεν θεωρείτο ασφαλής στη Κωνσταντινούπολη. Προσπάθησαν τότε άρον άρον να πάνε σε ασφαλέστερες περιοχές που θεωρούντο οι ορεινές περιοχές της Ηπειρωτικής Ελλάδος σαν πιό ελεύθερες, εν σχέσει με τις πεδινές. Ο πληθυσμός των πόλεων μειώθηκε πάρα πολύ (Κωνσταντινούπολη, Θεσσαλονίκη κ.α.)

Το παιδομάζωμα, ο εξισλαμισμός που επέβαλαν οι Τούρκοι, ανάγκασαν τους Ελληνες που σέβονταν την παράδοσή τους να γίνουν πρόσφυγες. Πολλοί Κανναβαίοι αρχικά κατέφυγαν κοντά στη Λαμία (1455-1460) όπως έλεγε ο Βουλευτής Ι. Κανναβός, αλλά δεν παρέμειναν εκεί παρά μόνον ένας δύο, οι άλλοι διεσκορπίσθηκαν σε πολλά μέρη της Ρούμελης, της Θεσσαλίας, της Πελοπονήσου, αλλά και σε νησιά. Δεν είναι όμως σίγουρα όλα αυτά. Σίγουρο είναι ότι άδειασε η Πόλη και γέμισε μέχρι και η αραιοκατοικημένη Μάνη, όπου οι μισοί σημερινοί Μανιάτες είναι απόγονοι αυτών των φυγάδων.

Στην Ήπειρο υπάρχουν και σήμερα, σε κάποιο χωριό της Κόνιτσας, Κανναβαίοι και στη Καρδίτσα στο χωριό Ανθηρό. Απο τους Φράγκους διέφυγε την κατάληψη το Δεσποτάτο της Ηπείρου, με έδρα την Άρτα και περιφέρεια την Αιτωλοακαρνανία, η Φωκίδα (εκτός της Άμφισσας) και η Αυτοκρατορία της Νίκαιας-Τραπεζούντος.

Στο Δεσποτάτο της Ηπείρου ανήκε και η Ναυπακτία μέχρι το 1580 περίπου. Εδώ βρίσκουμε τους Κανναβαίους που θα ασχοληθούμε στην ιστορία μας. Από το 1580 έως το 1700 η Ναυπακτία κατακτήθηκε από τους Βενετούς, Αλβανούς του Μπούα-Γρίβα και πειρατές. Από το 1700 μέχρι το 1829 κατακτήθηκε απο τους Τούρκους. Όσοι δεν ήθελαν να εξισλαμισθούν, για να αποφύγουν τις σφαγές και τα σκλαβοπάζαρα, προτίμησαν να αφήσουν τίς πόλεις και πήγαν στά ορεινά μέρη, όπως είπαμε, κρατώντας την θρησκεία τους, αλλά κυνηγημένοι και φυσικά χωρίς ανέσεις.

Μεταξύ 1455-1460 κάποιος Κανναβός, αγνώστου ονόματος εγκαταστάθηκε στη θέση ''Γεροντοκαρυές" στά Κράβαρα, όπως λέγονταν τότε, σε απόκρυφο μέρος με έλατα και καστανιές, 3 χλμ απο την Άνω χώρα. Εκεί κατασκεύασε μιά βρύση (κρήνη κατά τους ιστορικούς) λιθόκτιστη και αναγνωρίσθηκε ως άρχοντας του χωριού. Μετά από 100 περίπου χρόνια, λόγω αυξήσεως του πληθυσμού και από ελλειψη νερού, μεταφέρθηκε το χωριό στη σημερινή θέση -Άνω Χώρα- με την ονομασία Τρανή Λομποτινά, όπου και είχε άφθονο νερό. Έγινε δε και πρωτεύουσα των Κραβάρων (50 συνολικά χωριά τότε). Ο κατακτητής εδώ δεν έδωσε και πολλή σημασία επειδή ήταν άγονο και απρόσιτο μέρος.

Στην ορεινή Ναυπακτία βρίσκουμε λοιπόν τους Κανναβαίους, αλλά η ιστορία μας με σίγουρα στοιχεία ξεκινά απο το 1800.
Τό 1805 η Ναυπακτία υπήχθη στο πασαλήκι του Αλή Πασά των Ιωαννίνων και απο το 1805 διοικητές Κοτσαμπάσηδες στά Κράβαρα, έως το 1821 ήταν οι Κανναβαίοι.

Γενεαλογία της μεγάλης οικογενείας των Καναβαίων από την Μεγάλη Λομποτινά



Μια σύντομη επισκόπηση στην γνωστή αρχοντική οικογένεια των Κραβάρων, που είδαμε αναλυτικότερα σε προηγούμενο άρθρο:

Γνωστή αρχοντική οικογένεια των Κραβάρων που κατά την παράδοση είχε τις ρίζες της στο Βυζάντιο. Στις 28.1.1204 ένας προγονός της ο Νικόλαος Καναβός ανακηρύχθηκε αυτοκράτορας ύστερα από επανάσταση κατά της ανίκανης διοίκησης των Αγγέλων. Σε λίγες όμως μέρες (5.2.1204) ο Νικόλαος Καναβός φονεύεται και ανέρχεται στον αυτοκρατορικό θρόνο ο Αλέξιος Ε' ο Μούρτζουφλος. Μετά την άλωση της πόλης από τους Τούρκους (1453) ένας κλάδος των Καναβαίων βρήκε καταφύγιο στην Μεγάλη Λομποτινά Κραβάρων όπου διετέλεσαν Προεστώτες.

Γνωστά μέλη της Κραβαρίτικης οικογένειας είναι:

1. Αναγνώστης Καναβός, υιός Ανδρέα. Υπογράφει ως μάρτυρας σε ιεροδικαστική απόφαση (1747). Ο ίδιος χωρίς το πατρώνυμο υπογράφει σε ομολογία στις 2.5.1746. Ο Αναγνώστης ήταν εκείνη την εποχή εκκλησιαστικός τίτλος και υποκαθιστούσε πολλές φορές το βαπτιστικό. Δεν γνωρίζουμε όμως ποιο ήταν το βαπτιστικό του παραπάνω και αν ταυτίζεται με τον αμέσως παρακάτω Γεωργάκη.

2. Γιωργάκης-(Λογοθέτης;) Καναβός. Υπογράφει σε ομολογίες (18 Δεκ. 1739, 15.3.1746 και 25.8.1753).
3. Κωνσταντάκης-Λογοθέτης Καναβός. († 1775) Περιέχεται σε «εμμάρτυρο γράμμα» (27.9.1770).
4. Νικολάκης-Αναγνώστης Καναβός. († 1800 ή 1801). Όπως παραπάνω, στο ίδιο «εμμάρτυρο γράμμα».
5. Ιωάννης Καναβός. Αδελφός του Νικολάκη.
6. Αντώνης Καναβός (; - 1828). Αδελφός του Νικολάκη.
7. Γεώργιος-Λογοθέτης Καναβός (αρχές 1827), γιος του Νικολάκη.
8. Ανδρέας-Αναγνώστης Καναβός (1790-1844), γιος του Νικολάκη.
9. Ιωάννης Λογοθέτου-(Καναβός), γιος του Νικολάκη.
10. Νικόλαος Καναβός (; - 1902) γιος του Ανδρέα-Αναγνώστη Καναβού.
11. Ιωάννης Νικολάου Καναβός (1865-1953), γιος του προηγούμενου και τελευταίος γόνος των Καναβαίων της Λομποτινάς.


ΣΗΜΕΙΩΣΗ:

Με την ονομασία Κράβαρα ή Γκράβαρα φέρονταν παλαιότερα τοποθεσία της επαρχίας Ναυπακτίας, στο Νομό της Αιτωλοακαρνανίας, που περιλαμβάνονταν και τα ακόλουθα 10 χωριά: Αβώρανη (Λιβαδάκι), Αράχωβα, Κλεπά, Νεοχώριο και Σίνιστα ή Σινίστα, (σημερινή Περδικόβρυση) του τ. δήμου Κλεπαΐδας, Αρτοτίνα και Πλάτανος, του τ. δήμου Προσχίου καθώς και τα χωριά Ζήλιστα, Σίτιστα και Στρώμιανη, του τ. δήμου Οφιονείας.
 Όλα τα παραπάνω χωριά βρίσκονται νότια του όρους Οξιά ή Κράβαρα.

 Επί Καποδίστρια στη γενόμενη τότε πρώτη διοικητική διαίρεση της Ελλάδος τα Γκράβαρα αποτελούσαν ιδιαίτερη διοικητική περιφέρεια, που έπαυσε να υφίσταται από την εποχή του Βασιλέως Όθωνα, πλην όμως συνεχίζει από τους παλαιότερους να διατηρείται μόνο το όνομα.